Kreatywność to nie talent. To umiejętność. Jedno z najważniejszych przekonań, jakie zabrałam z drugiego zjazdu Programu Facylitacji i Współpracy Think Twice i jedno z tych, które najbardziej zmieniają sposób, w jaki myślę o swojej pracy z grupą.
Moduł drugi programu poświęcony był twórczemu rozwiązywaniu problemów. W odróżnieniu od wielu szkoleń, które traktują kreatywność jako zasób do „odblokowania”, Think Twice podchodzi do niej inaczej: jako do procesu, który można zaprojektować, ustrukturyzować i powtarzać. Z każdą grupą i w różnych realiach biznesowych. w praktycznie każdych warunkach.
Poniżej dzielę się tym, co z drugiego zjazdu zostało ze mną: merytorycznie, praktycznie i zawodowo.
Kontrakt kreatywny to wyspecjalizowane rozwinięcie kontraktu grupowego. To narzędzie zaprojektowane specjalnie pod sesje twórczego myślenia. Jego rola jest prosta: stworzyć warunki, w których kreatywność grupy ma w ogóle szansę zaistnieć.
Kontrakt kreatywny opiera się na trzech zasadach:
Proste w teorii, wymagające w praktyce. Dla mnie w szczególności pierwsza zasada - zatrzymanie oceny w odpowiednim momencie,wymaga ode mnie dużej uważności, jak i asertywności wobec procesu.
Lista idea killers jest długa. I znana każdemu, kto pracuje z ludźmi w organizacjach:
„To się nie da zrobić.” „To już kiedyś próbowałyśmy.” „Zarząd nam tego nie puści.” „Bądźmy realistami.” „Nikt nie wyłoży na to pieniędzy.”
Każda z tych fraz ma potencjał, by zabić zalążek pomysłu, myśli zanim zdąży się ona rozwinąć. Jest ona najtrudniejsza do ochronienia i jednocześnie jest tą, z której mogłoby wyrosnąć coś naprawdę wartościowego.
Rola facylitatora w tym momencie jest jednoznaczna: musi reagować, odwołując się do kontraktu kreatywnego, zanim krytyka zdusi energię twórczą grupy. Interweniować wobec procesu, nie wobec treści. To cienka, ale kluczowa granica, o której, jako facylitatorka, mam potrzebę pamiętać.
Heurystyka, inaczej „twórczość stosowana". To interdyscyplinarna dziedzina nauki zajmująca się rozwijaniem skutecznych metod rozwiązywania problemów. W pracy grupowej kluczowe są zasady, które aktywnie budują przestrzeń sprzyjającą myśleniu twórczemu.
Fundamentem Programu Facylitacji i Współpracy jest praktyka i przestrzeganie pięciu kluczowych zasad heurystycznych, które stanowią filary procesu kreatywnego.
Program Think Twice wyróżnia pięć z nich:
Miałam okazję zagłębić się w schemat twórczego rozwiązywania problemów (CPS - Creative Problem Solving). To ustrukturyzowany model pracy, który porządkuje proces od zrozumienia problemu aż po plan jego wdrożenia. Składa się z trzech faz:
Faza I - Analiza sytuacji problemowej
Celem tej fazy jest właściwe zdefiniowanie problemu i zebranie wszystkich niezbędnych informacji. To tu najczęściej popełniamy błąd: zakładamy, że wiemy, w czym tkwi problem. Często nie wiemy. Redefinicja problemu bywa jednocześnie najtrudniejszym i najważniejszym momentem całej sesji.
Faza II - Wytwarzanie pomysłów
Ważna jest strategia nadmiaru, której celem jest zgromadzenie jak największej liczby różnorodnych, oryginalnych idei. Nie ich jakość. Wymienne stosowanie technik może być kluczem do sukcesu, w szczególności gdy zespół pracuje regularnie nad podobnymi problemami. Wszystko po to, aby utrzymać świeżość i zaangażowanie.
Faza III - Ocena i planowanie wdrożenia
To przestrzeń na wybór najbardziej odpowiedniego rozwiązania i przełożenie go na konkretny plan operacyjny. To etap, który w praktyce biznesowej decyduje o tym, czy sesja twórcza ma realny wpływ na organizację, czy pozostaje jedynie ćwiczeniem intelektualnym.
Kolejna, ważna dla mnie lekcja do zapamiętania: zespoły nagminnie chcą przeskakiwać do rozwiązań, zanim jeszcze dobrze zrozumieją problem. Moją rolą, jako facylitatorki jest asertywne i spokojne powstrzymanie tego działania, pamiętając żeby nie stopować ludzi a regulować proces.
Synektyka to technika twórczego myślenia opisana przez W.J. Gordona w latach 60. Polega na łączeniu elementów z odległych dziedzin wiedzy, przez analogie, metafory i tzw. wycieczkę umysłową. To wszystko w celu lepszego zrozumienia problemu i wygenerowania nieoczywistych rozwiązań.
To mechanizm działania w trzech krokach:
Etap 1 Wstęp. Przedstawienie problemu, wypisanie pierwszych narzucających się rozwiązań (i ich odłożenie) oraz ostateczne doprecyzowanie pytania problemowego.
Etap 2 Wycieczka umysłowa. To tworzenie metafory lub analogii dla problemu. Na jej bazie formułujemy problem zastępczy i generujemy dla niego rozwiązania. Facylitatorka lub facylitator ma przygotować przestrzeń na swobodną pracę, która nie ogranicza grupy. Kluczem jest stworzenie wystarczająco „nośnej" metafory, która pozwoli oderwać się od pierwotnego kontekstu.
Etap 3 Ścisłe dopasowanie. Dopasowanie rozwiązań z przestrzeni metaforycznej do realiów pierwotnego problemu. Celowo, często „na siłę". To właśnie w tym napięciu rodzą się nieoczywiste pomysły.
Metafora: gotowanie zupy bez przepisu.
Wycieczka umysłowa: każdy dorzuca to co ma w lodówce, nikt nie wie, co dokładnie znajduje się w garnku, ile czasu potrwa gotowanie, na końcu smak zależy od tego, kto mieszał. A czy ktokolwiek mieszał zupę? Posiłek jest bez smaku, nie mamy osiągniętego celu.
Etap dopasowania „na siłę" realiów:
Już wiem, że synektyka otwiera myślenie w sposób, którego nie da się osiągnąć klasyczną burzą mózgów. Dlatego znalazła się na liście moich osobistych faworytów z tego zjazdu.
W jaki sposób prowadząca zmieściła te wszystkie metody w drugim module? Uważam, że to połączenie wiedzy, doświadczenia, umiejętności pracy z grupą. Ale to jeszcze nie był koniec. Program został tak przygotowany, że w repertuarze narzędzi, które mogłam poznać znalazły się między innymi:
Co jest ogromną wartością oraz cechą odróżniającą ten program od wielu innych? Ćwiczenie metod na realnych problemach, nie na abstrakcyjnych.
To stwierdzenie zostaje ze mną po II module kursu. Wiem, że tę umiejętność można rozwijać. Teraz już będę pamiętać o warunkach, które to umożliwiają. A mianowicie są to: struktura, kontrakt, metody, narzędzia i bezpieczna przestrzeń do eksperymentowania.
Program Facylitacji i Współpracy Think Twice dostarcza wszystkich tych elementów jednocześnie. A co dla mnie najważniejsze, robi to w sposób, który łączy głębię teorii z natychmiastową możliwością przełożenia wiedzy na praktykę.
Przykłady:
Synektyka i CPS to narzędzia, po które z chęcią sięgnę przy projektowaniu EVP (Employee Value Proposition) lub kampanii EB. W szczególności, kiedy zespół utknął w schematach, rozwiązaniach i potrzebuje wyjść poza oczywiste skojarzenia z pracodawcą. Zamiast kolejnej burzy mózgów, która przynosi te same odpowiedzi, mogę zaproponować i zaprojektować sesję, która otworzy myślenie.
Kontrakt kreatywny i zasada odroczonego wartościowania mogą zmienić jakość warsztatów z pracownikami — szczególnie tych, w których zbieramy autentyczne doświadczenia i opinie. Kiedy ludzie czują, że ich pomysł nie zostanie natychmiast oceniony, mówią inaczej. Więcej i szczerzej. To ma bezpośrednie przełożenie na jakość treści, które potem trafiają do komunikacji EB.
Twórcze myślenie to kompetencja, którą można rozwijać poprzez konkretne zaprojektowanie tego procesu. Może to zmienić jakość każdej decyzji, rozwiązania problemu, każdego projektu czy spotkania.
Anna Łabno-Kucharska
—--------
O autorce: Anna Łabno-Kucharska - specjalistka ds. employer brandingu i komunikacji z ponad 8-letnim doświadczeniem w projektowaniu kampanii i programów rozwojowych. Certyfikowana trenerka - prowadzi szkolenia i warsztaty online/offline. Aktywnie rozwija kompetencje facylitacyjne, uczestnicząc w programie Facylitacji i Współpracy realizowanym przez Think Twice, który traktuje jako naturalne rozwinięcie swojego warsztatu komunikacyjnego i trenerskiego. Ukończyła program PLD w Center for Leadership (moduły Leading People, Leading Systems, Leading Self). Pisze o tym, jak facylitacja zmienia jakość współpracy i podejmowania decyzji w organizacjach.
.jpg)
